| تبليغات | X |
|
میژو و، کولتوور و هونه ری کوردستان history, art and culture kurdistn
| |||
|
یکسانی و تفاوت های پس از جنگ جهانی دوم به اروپا و آمریکا، تعادل شکننده ای را که در حوزه مهاجرت در طول دو قرن قبلی وجود داشت به کلی از میان برد. ده رژی بابه ت [ 14 Apr 2012 ] [ 1 PM ] [ ره فیق مو رادی/رفیق مرادی/rafigh moradi ]
فیمینیزمی کلتووری لە ژینگەی خوار ناوەندی و قۆناغی پۆست _ جەندەریزمدا. کازیوە ساڵح
"خوازیار نیم ژن دەسەڵاتی بە سەر پیاودا هەبێت ، بەڵکو دەسەڵاتی بە سەر خۆیدا هەبێت – ماری ولستونکراف " یەکێک لەو دیاردانەی کۆمەڵی کوردی بەرەو سەرگەردانی تێگەشتن بردووە داتاشینی واتای نەریەتیە بۆ چەمکی مۆدێرن ، خۆ خزاندن و باسکردنە لەو چەمکانە بە مۆراڵی نەریتی . یان دووبارەکردنەوەی مێژوو و ئەزموونی سەدەکانی ڕابردووە سەبارەت بە هەمان چەمک لە دەرەوەی ڕەچاوکردن و ڕاڤەی زەمەن ، قۆناغەکانی گەشەکردن و دوا پێگەشتنی فکری سەبارەت بە هەمان چەمک. دەتوانم کۆمەڵی وڵاتانی یەکەم بە کۆمەڵی پۆست – جەندەریزم ناوزەدبکەم . ئەو کێشانە کە جیاوازی نێوان دوو ڕەگەز نیشان دەدات مافی یەکێکیان باڵا ئەکات بە سەر ئەوی دیدا لە ڕووی یاسایی و سیاسی و ئابوری و زۆر لایەنی کۆمەڵایەتیدا بوونیان بە زەحمەت دەبینرێت، سەرباری هەندێ هاوکاری و چاوپۆشی بە قازانجی ژن. تەنانەت زۆری رێکخراو و سەنتەر و بنکەکانی ژنان گوزارشت لە بوونی زۆری کێشەکان ناکات ، ئەوەندە کەلینی سیاسی، یاسایی نەماوەتەوە کاری لە سەر بکەن و زیاتر کاریان گوازراوەتەوە بۆ هاوکاری بێ بەرابەری ژنان سەبارەت بە کێشەکانی خێزان و پەروەردە و یاسا. . فەراهەم هێنانی ئەو دۆخە دەرئەنجامی مۆراڵی باو ونووستن و بێ دەربەستی ، سیستی و دووبەرەکی نەهاتووە ، دەرئەنجامی پرۆپۆزەڵی پیاوانەش نەبووە ، بەو بەڵگەی لەو کۆمەڵانەی گەشتوون بە قۆناغی پۆست – جەندەریزم مافەکانی مێینە دەچێتە یەکەم خانە ی لیستی مافەکان و مناڵ دووەم ،لە هەندێ دۆخدا مناڵ یەکەم ڕیزبەندی هەیە ، ئەمەش دەرئەنجامی داوای پیاوان نەبووە، ئێستاش پاش ئەەی ئەو سیستمە بووە بە کلتووری گشتی هێشتا گەر لە پیاو بپرسیت ئەڵێت بیگۆڕە. ده رژی بابه ت [ 7 Feb 2012 ] [ 3 PM ] [ ره فیق مو رادی/رفیق مرادی/rafigh moradi ]
سەرەتای ئەم چیرۆكەمان لە فڕۆكەخانەی سخێپهۆڵەوە لە نزیك ئەمستەردامەوە دەست پێدەكات، ساڵی ١٩٩٨ كە بۆ دووەمجار دەمویست بگەڕێمەوە بۆ كوردستان. ئەوكات لە ناو گەلێك كێشەو گرفتی گەورەی ژیاندا نوقمبووبووم، ڕۆژگارێك دەژیام بەسەختی لە دڵەوە پێكرابووم و باوەڕم بە شتێك نەمابوو، هەر لەو هەفتەیەدا ژنەكەم بێهۆ تەڵاقنامەیەكی لە دادگاوە بۆ ناردم و نێوان من و ئەو بۆ هەتاهەتایە كۆتاییهات. بۆ چارەسەركردنی ئەو كێشەیە و سەرپەرشتیكردنی منداڵەكانم، دەبایە لە ڕێگای شامەوە بگەڕێمەوە بۆ وڵات. لە بەردەم نوسینگەكانی هێڵی ئاسمانی سوریدا، سێ ڕیز خەڵك جانتاكانیان باردەكرد، من لە ڕیزی دەستە ڕاستدا وەستابووم كە دەنگێك هاواری لێكردم: مامۆستا … مامۆستا، بەڕێز، بەڵێ لەگەڵ تۆمە، ئا بەڵێ جەنابت، بەڵێ، تۆ كوردیت؟ مامۆستا گیان من دەتناسم، نا بە هەڵەدا نەچووم … وانییە، تۆ مامۆستای نوسەر عەلی شەرەفیاریت، وا نییە.. تۆ ئەو نیت؟ كوڕێكی گەنج بوو، سەرتاپای جلی سپی بوو، تی شێرتێكی سپی «لەوانەی یاریزانەكانی گۆلف لەبەریدەكەن» ، پانتۆڵێكی سپی، جووتێك پێڵاوی بریقەداری سپیشی لە پێدابوو. ڕیزێك خەڵك لە نێوانماندا بوو، ئەو لە بەردەم كچەكەدا بوو كە جانتاكان دەكێشێت، پێدەچوو شتێكی زیادی هەبێت و خانمی هێڵە هەواییەكە بوارینەدات دەرچێت، من هیچی ئەوتۆم لەگەڵ خۆمدا نەهێنابوو، جانتایەكی چكۆلانە نەبێت، جلی خەوتن و دەرمانی دان و كەلوپەلی ڕیشتاشینەكەمی تێدابوو. من گووتم: بەڵێ من ئەوم، عەلی شەرەفیارم فەرموو دەتوانم چیت بۆبكەم؟. شتەكان كەمێك ئاڵۆزكاو و ناڕێك هاتنە بەرچاوم، من كەیفم بەوە نەدەهات لەسەفەردا خەڵكی ناسیاوم لەگەڵدابێت، لە منداڵییەوە حەزم لەسەفەرە بە تەنیا، پاشان زۆربەی ئەوانەی لەسەفەردا تووشیان دەهاتم هێندەی كێشەیان بۆ دروستدەكردم یارمەتیان نەدەدام. كوڕێكی گەنج بوو، چوار خاڵی سووری چكۆلانە، وەك ئەوەی پاشماوەی چوار دڵۆپ خوێنی زۆر دێرین و كاڵەوەبووبێت لەسەر لاملی بوون، كوڕێكی چاوشینی جوان بوو، نەمزانی ئاخۆ شتەكانی خۆی لە شوێنی باركردنەكەوە ڕەوانەكرد یاخود نا، پێدەچوو بینینی من كەمێك شپرزەیكردبێت، ئاگادار بووم لە ڕیزەكە هاتەدەرێ و گووتی: مامۆستا تۆ دەگەڕێیتەوە بۆ كوردستان؟ وا نییە تۆ دەگەڕێیتەوە بۆ ئەوێ؟. من گووتم: بەڵێ عەزیزم، بەڵێ، من دەگەڕێمەوە بۆ كوردستان. زەرفێكی سپی دامێ و گووتی: ئەگەر دەتوانیت، ئەگەر بە ئەرك نابێت، ئەم زەرفەم بۆ بەریتەوە بۆ ئەوێ، چونكە من دەچم بۆ شارێكی تر، شارێكی زۆر دوورتر لەوێ، هێند دوور كە كەس دەستی ناگاتێ، دەبێت یەكێك هەبێت ئەم زەرفەم بۆ بگەێنێتەوە كوردستان و بیداتە دەست كچێك بە ناوی ڕەوشەنی مستەفا سەقزییەوە. ناونیشانەكەی لەسەرە، ژمارە تەلەفوونەكەشی لەسەرە. بەوەدا كورد دەرمان و شامپۆ و پێڵاوو كرێمی دەموچاویان لە هەر شت زیاتر لە ئەوروپاوە دەناردەوە بە بێزارییەوە گووتم: دەرمانی فشاری خوێنە؟ زەیتی قژە؟ شامپۆی پانتینە یاخود چی؟. سەری باداو گووتی: نا مامۆستا، نا … ئەمە شتێكی ترە، ئەمە مۆسیقایە، ڕەوشەنی مستەفای سەقزی مۆسیقارە، قوتابی پەیمانگایە، من لە هەموو قۆناغەكان نمونەم بۆ ناردووە، لە هەموو قۆناغەكان. كۆمەڵێك دەفتەری نۆتە و سی دی بوون ، هەموویانی لە زەرفەكە دەرهێناو گووتی تەماشابكە، لە هەموو قۆناغەكانی مێژووی مۆسیقا نمونەم بۆ هەڵبژاردووە، لە ڕینیسانس »ئەمیلیۆ دی كاڤالێری» م بۆ هەڵبژاردووە لەگەڵ »گیۆڤانی پیرلۆگی دە پالاسترینا«. لە قۆناغی »بارۆك« دەزانم حەزی لە »ئەنتۆنیۆ ڤیڤالدیی« ـە، نمونەیەكی تریشم بۆ ناردووە »هێنری پۆرسێلی«. لە كلاسیكەكان »هایدن « و مۆزارت« م بۆ ناردووە، لە ڕۆمانتیكەكان »گیۆشینۆ ڕۆزینی«، ئا ڕۆزینی مەزن، كە خۆم زۆر حەزم لێیەتی لەگەڵ »میندلسۆن« و »جۆن شتاینەر«دا، هەتا لە نوسەرە مۆسیقییە مۆدێرنەكانیش شتم بۆ ناردووە »بنیامین بریتن«م بۆ ناردووە، »دۆناتۆس هاوس«م بۆ ناردووە، »ماركۆس شتۆك هاوزن«م بۆ ناردووە. مامۆستا شەرەفیار لە تۆ باشترم دەستناكەوێت، ئەم شتانەی پیابنێرمەوە، لە تۆ باشترم دەستناكەوێت. من گووتم: ئەگەر ژمارەی تەلەفونەكەی لەسەر بێت، بەچاوان، گرنگترین شت ژمارەی تەلەفونەكەیە. ده رژی بابه ت [ 15 Jan 2012 ] [ 5 PM ] [ ره فیق مو رادی/رفیق مرادی/rafigh moradi ]
مستوره اردلان
با هجوم قاجار به امارت اردلان در سده 19، مستوره همراه با خانوادهاش به امارت بابان در سلیمانیه کوچ کردند. پسرش رضا قلیخان، جانشین خسروخان توسط قاجارها به زندان افتاد. دویستمین سالگرد وی در اربیل در طی جشنوارهای به یاد وی برگزار شد ده رژی بابه ت [ 3 Dec 2011 ] [ 1 PM ] [ ره فیق مو رادی/رفیق مرادی/rafigh moradi ]
فرمان ودستور فرمان روایان اقلیم کوبان به خصوص استاندار کوبان الکساندر تکاچوف که بر خلاف قانون بود با محکومیت بین المللی و احزاب وگروههای سیاسی وحقوقدانان و فعالین حقوق بشرو حتی مسئولین جمهوری های دیگر شوروی سابق به حالت تعلیق در آمد هر چند که برابر قوانین حقوق بشری می بایست از کار خلع و در دادگاهی بی طرف و عادلانه محاکمه می شد .در آن مناطق به غیر مردم کرد آذری و ارمنی زندگی میکنند که از میان آنها3 هزار خانواده کرد به طور رسمی از آن منطقه اخراج شدند که این کار با تصمیم دادستان انجام گرفت وازتلویزیون و روزنامه ها نیزاین خبر انتشار یافت. بعضی اوقات کرد و ایزدیها را دو ملت جدا از هم معرفی می کردند در حالی که در این مناطق نزدیک به 25 تا30 هزار کرد در حال زندگی کردن هستند که نسبت به دیگر ملتها در اقلیت هستند و نمی بایست که فقط کردها را از آن منطق اخراج و آواره کرد.چرا که ارمنی ها و آذریها و ملتهای دیگر دولت وکیان سیاسی دارند و مانند ملت کرد نیستند که نه تنها دولت و کیان سیاسی ندارند بلکه در سرزمین اصلی خود نیز آسوده نیستند ونسبت به آنها تعرض می کنند.کرد بدون دولت در روسیه و جمهوریهای سابق شوروی بدون دیپلمات وفعالین سیاسی در دستگهای دولتی و اداری روسیه هستند تا بتوانند از حقوق هم نژادهای خود مانند ارمنی ها و آذری ها دفاع نمایند.ملت کرد متاسفانه شخصیت های سیاسی و روزنامه نگار وهنرمند نیز در روسیه بسیار کم دارد تا صدای حق طلبانه ی ملت مظلوم کرد را به سازمانهای بین المللی ومجامع بشر دوستانه برساند.در برابر جنایات قزاقها حتی احزاب سیاسی کردی و غیر کردی مطلع از قضیه نتوانستند به خوبی با برگذاری میتینگ و کنفرانس آن جنایات را که به ملت کرد روا داشته اند رسوا و به خوبی آشکار کنند.در روسیه و شهر های دیگر آن با اتفاقات نژاد پرستانه که گاه و بیگاه با شرقیها با موهای سیاه اتفاق میافتد دیده می شود که رسانه ها و روزنامه ها ی آزاد در باره ی آن گزارش وهیاهو به راه می اندازند که بعضی اوقات مردمانی از دیگر کشورها مانند اروپا و حتی آسیا را در می گیرد که بیشتر آنها دانشجو و یا توریست بودند از طرف گروههای نژاد پرستانه و ناسیونالیست در معرض حمله وهجوم وحشیانه قرار می گیرند که این اتفاقات با عکس العمل و محکومیت دولتها و مجامع بین المللی روبرو شده است به نحوی که در تاریخ 20/5/2002تمام سفیران کشورهای خارجی در موسکو را ناچار به بستن کنفرانسی کرد که به این اقدامات خاتمه ببخشد و اتخاذ شیوه ی مناسب از طرف دولت روسیه که متوجه اتباع این کشورهاشده بود . در ان کنفرانس و اجتماع شدیدا به دولت روسیه هشدار داده شد تا اقدامات لازم برای ریشه کن کردن حرکت های افراطی گرفته شود و حتی دولت را دراین زمینه مقصرشناختند
ده رژی بابه ت [ 1 Dec 2011 ] [ 12 PM ] [ ره فیق مو رادی/رفیق مرادی/rafigh moradi ]
ژیانی هونهریی ناسری رهزازی له زمان خۆیهوه
خۆزگه؛ ههزار خۆزگه، حهسهن زیرهك خوێندهوار با و، بهسهرهاتی ژیانی خۆی بۆ بنووسیباینهوه، چونکه مامۆستا هێمن ههمێشه دهیگوت: کێ ههیه له خۆم باشتر بتوانێ بهسهرهاتی ژیانی من بنووسێتهوه. خوێنهری هێژا، ئێستا كه خهریكی نووسینهوهی بهسهرهاتی هونهریی خۆمم، به پێچهوانهی ئهو كاتهی كه له ژێر زوڵم و زۆری حكوومهتی داگیركهری شای دهركراو و، كۆماری ئیسلامیدا بووم و، له بهر ماڵانگهڕی و خهفهخان و گرتن و كوشتن، دهمگوت: ئاخ چیبكهم و بوار نهبوو به دڵی خۆم بنووسم، بهخۆشییهوه ئێستا ماوهی ئهوهم ههیه كه ئهوی له دڵمدایه سهبارهت بهم ئهركه، بیهێنمه سهر كاغهز و بینووسمهوه و هیوادارم مردن ئهو بووارهم بداتێ، ههمووی بینووسمهوه! ئهوهی كه له باوكمم بیستووه و چهندین جار بۆی گێڕاومهتهوه، دهیگوت: تهمهنم 6 ساڵان بوو، دایكم به سهر منداڵهوه کۆچی دوایی کرد، تهمهنم بوو به 10 ساڵ، باوكیشم له دهست دا و به ههتیوی گهوره بووم: جا که وایه با بۆتی بگێڕمهوه: باپیرت، واته باوکی من، 14 ژنی هێناوه، لهو چوارده ژنه منداڵی زۆری ههبووه، بهڵام لهبهر نهخۆشیی سوورێژه و مێکوته و زهردوویی و ملهخڕه و هیدیکه، زۆربهیان مردوون! من منداڵ بووم، دایكم مرد، باوهژنیشم دوای مردنی باوكم به جێیهێشتین و ماینه سهر چوار برا و، سێ خوشك! ئهو 7 برا و خوشكه، بهرهی 4 دایك بووین. لهو حهوت خوشک و برا، سێیانیان به سوورێژه مردن و ماینه سهر سێ برا و خوشکێک. برای بچووک، درابوو به دایان به ژنێك له گوندی (كهڵاتێ) لای ههشهمێز، خانوویشمان نهبوو و كرێنشین بووین، پاش ساڵێك برای گهورهش به دهردی سهرهتان، ماڵاوایی لێكردین و به جێیهێشتین و ما سهر من و خوشكێك كه ساڵێك له خۆم گهورهتر بوو، لهبهر بێکهسی و دهسکورتیی، ناچار بووم لهو تهمهنهدا كه 11 ساڵان بووم، ببمه شاگرد خهیات و به پارهی شاگردیی خۆمان بژیێنین، برای له من بچووكتریشمان، پاش ماوهیهك دایان دایهوه به سهرمانا و بوو به بار به ملمانهوه، ئهو برایهم (ابراهیم)، كه له لای دایانهوه درایهوه به سهرماندا، كچهزای حاجێ واسێ نهسری بوو، كه لهبهر رژدی و خهسیسی، به واسێ چڵكن بهنێوبانگ بوو، پاش مردنی دایكی ئیبرایمی برام كه باوهژنم بوو، بهشه میراتهكهی، لهبهر ئهوهی كهڵاتێ مڵكی باوكی بوو، بۆ ئهو برامه بهجێ ما، بهڵام لهبهر ئهوهی ئهو برا، خۆی بێدهسهڵات و هیچی پێنهدهكرا و منیش بێكهس و بێدهر بووم و مێرمنداڵ، له لایهن ماڵی حاجی واسێوه خورا و خاڵۆكانیشی له برایان نهپرسی و هێشتهكهیان ههڵلووشی! تهمهنم بوو به 15 ساڵ، خوشكهكهمان كه كۆڵهكهی ماڵهكهمان بوو، شووی كرد به كوڕێكی ئیستواری ئهرتهشی كوردی كرماشان، كه له سنه خزمهتی دهكرد، پاش چهن مانگ، خوشكیش لهگهڵ مێردی چووه كرماشان، ئهوه ئهوندهی دیكه پشتی شكاندم، چونكه برا بچووكهكهم توانای بهڕێوهبردنی خۆی نهبوو، به ناچار ئهویشم برده دووكان لای خۆم، خۆم بهس نهبووم كه شاگرد بووم، ئهویشم لێ بوو به گۆشتی گهردهمل، ئهو خوشكهم كه گوتم مێردی كرد به كوڕێك له كرماشان، پاش ساڵێك، بوو به خاوهن كوڕێك له مێردهكهی و، دوو ساڵی به سهردا نهچوو ئهویش مرد و، كابراش ژنی دیكهی هێنا، باوهژنیش كه كرماشانی بوو، دوای ساڵێك كه هێشتا لاقی گهرم نهبووبووهوه، كوڕهی خوشهكهزامی به بهچكه عومهری! له ماڵ ههڵكهند و راوی نا، كه ناچار بووم بچمه گردی ئهویش و ئاگام لهویش بێ، له راستیدا ههم بووبووم به نانپهیداكهر و ههمیش بهخێوكهر و دایان، خوشهكهزاش وهك شمڵی شهڕ له هیچ شوێنێك دانهدهكاسرا و ئۆقرهی نهدهگرت، به گژی دار و بهرددا دهچوو، بهو بێكهسی و تهنیاباڵییهی خۆمهوه، به رهنج و تێكۆشان گهورهم كردن، كوڕهی برام زۆر فهقیر و بێدهنگ بوو، بهڵام ئهوهی خوشكهزام ههڵات و سهری له تاران دهرهێنا و كهوته داو ژنێكی فارس، لهوێش ئهوهندهی نهكێشا كهوته ناو دنیای (هێرۆئین) و ئاگری له سهر و ماڵی خۆی بهردا و سهری تێدا چوو، بهڵێ پاش ئهم ههموو سهرئێشانه و، زۆر بوویهر و رووداوی دیكه، له گهڵ دایكت زهماوهنم كرد كه ئهویش بۆ خۆی شانۆیهكه پڕ له كارهسات. (مامۆ)یشت ئهوهتا ههر به كۆڵمهوهیه و، ناتوانێ خۆی بهخێو بكا، گێڕانهوهی ئهم باسانه له زمانی باوكمهوه تهنیا له بهر ئهوه بوو كه بێژگه لهوهی به ههتیوی ژیاوه، ئهویش وهكوو من كوڕه ههژار بووه! بیۆگرافیی ناسری رهزازی له زمان خۆیهوه: من مانگی پووشپهری ساڵی (1334)ی ههتاوی، ساڵی (1955)ی زایینی، له شاری (سنه)ی كوردستانی بندهستی ئێران، له دایك بووم، جگه له خۆم چوار برا و چوار خوشکی دیکهم ههبه، سهردهمی منداڵییم، پڕ بوو له کێشهی زۆر، به هۆی پێکهاتهی گهڕهکهکهمانهوه، (پیشه)ی باوکم بهرگدروو بوو، دوای خوێندن له قوتابخانهش دهگهڕامهوه بۆ دووکان بۆ لای باوکم بۆ ئهوهی یارمهتی بدهم. دووكانی باوكم له ناو مهیان میوهفرۆشیدا بوو، رۆژان لهبهر خهڵك و پهرژینی ههبێ، حهیوان و بار و چهرخ و داشقهی حهمباڵ و هیدیکه، ئهوهنده قهرهباڵخ و جهنجاڵ بوو، رێ نهبوو ههنگاو ههڵگری، لهو سهردهمهدا رادیۆ تهنیا له گهورهماڵان و چایخانهکاندا ههبوو، من که حهزم له هونهری گۆرانیی بوو، رۆژان رووم دهکرده قاوهخانهکان بۆ ئهوهی به هۆی گرامافۆن و رادیۆی پیلیی ئهو سهردهمهوه گوێ له گۆرانیی گۆرانیبێژه کوردهکان بگرم. له تهمهنی شهش ساڵاندا له خوێندنگهی (ههدایهت)، له شاری سنه له بهر خوێندنیان دانام، خوێندنیش دیاره فارسی بوو، له پۆلی دوودا بووم، له پهنای خوێندنگهكهماندا مهلایهكی پیری خوێنشیرین، دووكانێكی دانابوو كه قهڵهم و كاغهز و دهوات و شیرینیجاتی وهكوو (ئاودوونان و كهشكهتونه و كونجیگهزۆ و گۆچانقهن و رهحهت و كولیچه و هیدیکه)ی دهفرۆشت و دهرسی قورئانیشی دهگوتهوه. بهڵێ باوكم دهستی گرتم و بردمی بۆ لای ئهو مهلایه و بهڵێنی لهگهڵ بهست، كه پاش تهواوبوونی خوێندن، قورئانم پێبڵێ، منیش ههرچهنده دڵکاو (راضی) نهبووم، دهستم پێكرد، جا وهره دوو قوڕبهسهریی گهوره، بۆ منی ژێردهستی داماو، دهبوو دوو زمانی بێگانهی به زۆر بهسهرماندا سهپێنراو بخوێنین و زمانهكهی خۆشمانیان لێ كردبووین به قوڕقوشم و ژهقنهمووت، بۆیه ئێستاش کوردی وامان ههیه خۆی ناناسێ و نازانێ کێیه!. ئهگهر خوێندن تهواو دهبوو و خوێندنگه دادهخرا، منداڵان بهردهبوونه كووچه و كۆڵان بۆ كایه و، منیش دهبوو بچمه خزمهت مهلا، بۆ دهرسی قورئان، مهلا ئهوه خهریكی گوتنهوهی (ئهلف سهر ئا، لام زهنه ئهل) بوو، منیش بیر و هۆشم له لای منداڵان بوو، که جار و بار به شووڵهكهی دهستی، حهسیری سهر عهرزهكهی دادهگرت و ئێمهش به شهقه و شریخهی شووڵهكه رادهچڵهكاین، تهنیا چاكهیهك كه ههیبوو، قهت له كهسی نهدهدا، تهنیا حهسیری سهر زهویهكه نهبێ، حهسیریش وای لێهاتبوو، ئهگهر گیان و ههستی ههبا، شكاتی دهبرده بهر خودا و پێغهمبهر، چونكه ئهوهندهی پێدا كێشابوو، شڕی كردبوو. چارم نهبوو، حوكمی حاكم بوو و مهرگی موفاجات، منداڵیش بووم، له فێڵ و تهڵهكهی وا رانههاتبووم كه خۆم بدزمهوه و نهچم، ساڵی دوایی دهستم كرد به گغنیدان و درۆ و دهلهسه، تا پێمدهكرا نهدهچووم، ههندێ جار مهلا بۆ ئهوهی پووڵهكهی نهفهوتێ له پهنا دیواری دووكانهكهی كه پاڵی وه دهروازهی خوێندنگهكهوه دابوو، خۆی حهشار دهدا و دهیگرتم و دهیگوت: بێرهو قورئانهكهو بخوێنه زوڕیهت، ئهنا ئهیژم به باوكۆ داتپڵۆسێ، هاااا! منیش ئیتر چارهم نهمابوو، چونكه دیواری مهدرهسهی ههدایهتیش وا نهبوو كه به سهریدا باز دهم و خۆم دهرباز بكهم، ناچار دهچووم بهڵام چوونی چی؟ چی پێدهگوتم لهم گوێچكهمهوه دهچوو، لهوی دیكهمهوه دههاتهوه دهرێ، پاش ماوهیهك (مهلا)، كه له سنهی ئێمهدا پێیان دهڵێین (مامۆسا، یان مهڵا) و بڕێ جاریش ههر دوو وشهكه پێكهوه بهكار دێنن، وهكوو مامۆسا مهڵا ئهحمهو. شكاتی خسته بهر باوكم كه گوێنادا و، خۆی دهدزێتهوه و هیدیكه، باوكیشم دوای لێدانێكی قورس و قۆڵ، ئهمجارهیان بردمی بۆ لای (مامۆسا مهڵا ئهحمهد)ی خهڵكی تاڵش، بۆ درێژهپێدان و خوێندنی قورئان، ئهو مهلایه ئهگهر به ههڵه نهچووبێتم، ئیمامی مزگهوتی كهریم رهئووف بوو، له پشت دووكان (حاجی ماشهڵای رهنگڕێس)هوه، چهن برا بوون، ههر ههموویان مهلا بوون، نازانم چۆن و له بهر چی، ئهو مهلاگهله تهرای وڵاتی ئێمه بووبوون؟. من پێم وایه له بهر ئهوه بوو، كه تاڵشییهكان سوننین و له وڵاتی ئێمه واته کوردستان، تهگهرهیان نهدههاته سهر رێ و دهحهسانهوه، بهڵێ لهوێش له بهر ههیكهلی ناقۆڵا و ناحهزی مامۆستا و چێوفهڵهك و لێدان له قوتابییهك، ئهو ههڵاتنه ههڵاتم نهگهڕامهوه، تا ئهم جارهیان له گهڕهكی خۆمان له (كانی كهمێزی) له لای مهلا عهبدوڵڵای ئیمامی مزگهوتی (حهمه حسهین بهفری) دایاننام، مهلای نێوبراویش له خانهقای شێخ سهلام، یان تهكیهی حاجی سهی وهفا، لهوێ وانهی پێدهگوتینهوه، لهوێ ئیتر چونكه گهڕهكی خۆمان بوو و هاوسهر و هاوماڵی خۆمی تێدا بوو، داكاسرام و حهوت جزمی قورئانم له ماوهیهكی كورتدا تهواو كرد و مامۆسا له خۆشی ئهم زیرهكییهی من و گهیشتن به سوورهی: تهوابهن، مامره كوڵه سهوابهن، بۆ مامۆسا كهبابهن، میوانییهكی به باوكم سازدا و منیان هاندا كه لهبهر ئهوهی دهنگم خۆشه له مزگهوتیشا بانگبدهم، باوكیشم كهیفی پێدهكرد. له پۆلی شهشی سهرهتاییدا بووم، دیاره له پهنای قورئانخوێندندا، باوكم به زۆرهملیی، ههمیشه له گهل خۆی دهیبردم بۆ نوێژ و، رهمهزانانیش نهیدههێشت رۆژووم بفهوتێ، بۆ ماوهیهك بووم به بانگبێژی مزگهوتی گهڕهكی خۆمان، خادهمی ئهو مزگهوته نێوی (شامحهمهو) بوو، ههرچی بانگی دهدا، له بهر پێكهنین كهس خۆی پێرانهدهگیرا، دهنگی ناخۆش بوو، بانگگوتنهكهی به جۆرێ بوو، دهتگوت بێگاری پێدهكهن، خوای لێخۆش بێ، پیاوێکی بهڕێز و خواناس بوو. له پۆلی شهش دهرنهچووم و داكهوتم و مامهوه بۆ ساڵێكی دیكه، له بهر باوكم نهمدهزانی چیبكهم، له ترسان كونهمشكم لێ بووبوو به کۆشک و سهرا، چوومهوه به دایكمم گوت: رفووزهم. دایكی داماویشم، له تاو مێردی زاڵم، له خهفهتا واقی دابوو، چونكه دهیزانی باوكم وام لێدهكا، كه به لۆكه ئاو بتكێننه دهمم. ده رژی بابه ت [ 1 Nov 2011 ] [ 4 PM ] [ ره فیق مو رادی/رفیق مرادی/rafigh moradi ]
Joyce BLAU
Professor of Kurdish language and civilization at the National Institute of Oriental Language and Civilization of the University of Paris Kurdish is the language of more than twenty million Kurds living in a vast unbroken territory. Kurdish belongs to the family of Indo-European languages and to the Irano-Aryan group of this family. The Iranophone tribes and peoples of Central Asia and of the bordering territories begin moving towards the Iranian plateau and the littoral steppes of the Black sea at the turning point of the second and first millennium B.C. As these tribes and peoples invade the area, they asimilate and give their language and their name to other Irano-aryan peoples already present on the land. Some refuse total assimilation. Even today there are fairly large pockets of non-Kurdophone Kurds living in Kurdistan of Turkey, of Iran of and of Iraq. Kurdish, the language of the Kurds, which belongs to the north-westem group of Irano-Aryan languages has never had the opportunity to become unified and its dialects are generally separated into three groups with distinct similarities between them. The biggest group, as regards the number of people who speak it, is the northern Kurdish, commonly called "Kurmanjî", spoken by the Kurds living in Turkey, Syria, the USSR and by some of the Kurd's living in Iran and Iraq. This language is also spoken by 200,000 Kurdophones settled around Kabul, in Afghanistan. This group gave birth to a literary language. The central group includes the Kurdish spoken in the north-east of Iraq, where it's called "Soranî" and the dialects of the neighbouring areas, beyond the Zagros, in Kurdistan of Iran. This group also gave birth to a literary language. ده رژی بابه ت [ 27 Sep 2011 ] [ 10 AM ] [ ره فیق مو رادی/رفیق مرادی/rafigh moradi ]
Barzani: Iraqi Kurdish Leader: PJAK And PKK Rebels Should Lay Down Arms29/08/2011 RUDAW SPECIAL – Nechirvan Barzani, deputy head of the Kurdistan Democratic Party (KDP), recently traveled to Iran on a diplomatic mission aimed at ending the Iranian bombardment of Iraqi Kurdistan’s border areas. The artillery attacks, which Iran said were clashes with the Party of Free Life of Kurdistan (PJAK), claimed civilian lives and raised concerns that Iran was crossing into Iraqi territory. Rudaw’s editor-in-chief, Ako Mohammed, sat down with Barzani, the Kurdistan region’s former prime minister, to discuss the details of his visit to Iran and a range of other issues. Rudaw: You just returned from a visit to Iran. What did you discuss regarding shelling of the border areas and what agreements did you reach? Nechirvan Barzani: Our talks went beyond that (the shelling). Our visit to Iran was ordered by Kurdistan Region President (Massoud Barzani) and the Prime Minister (of the Kurdistan Regional Government Barham Salih) was aware of it. The main issue on our agenda was tensions in the Kurdistan Region’s border areas. We met with the Islamic Republic’s senior political, diplomatic and military officials. The Kurdistan Region’s policy is not to cause complications or intervene in neighbors’ affairs. Not only that, we want to have good neighborly relations with those countries based on mutual respect. But unfortunately, along the border areas the Kurdistan Region shares with Iran and Turkey, there is the PKK (Kurdistan Workers Party) and PJAK problem. Of course those two groups are inseparable, because they have the same system and force. They are not different. Their presence in the mountainous border areas and the Kurdistan Region’s border villages has caused problems between the Kurdistan Region and its neighbors. Regarding Iran, I should say that unfortunately PJAK and PKK aren’t taking the Kurdistan Region’s interests into consideration. They always provide an excuse for those countries to attack the Kurdistan Region’s territory. We now run a government and are no longer a (guerilla) force in the mountains. We are responsible for the life and well-being of the people of Kurdistan Region. Residents in border areas should not be at the mercy of Iranian and Turkish attacks because of attacks by PJAK and PKK. “I have said before and will say it again now: PJAK needs to give up its armed struggle” Moreover, according to international law, you should not allow your soil to be used by another force to attack your neighbors. This is what PJAK is now doing. PJAK sends forces to Iran from its bases inside the Kurdistan Region; they ambush and kill Iranian soldiers and then return to their bases. This isn’t acceptable according to international principles and the Kurdistan Region cannot accept it. This has now become a problem between the Kurdistan Region and Iran. During our visit to Iran, the Iranians told us they are not against the Kurdistan Region, but they told us frankly that they want the Kurdistan Regional Government to control its borders. They want to have the Kurdistan Region’s forces on the other side of the border. They said it isn’t reasonable that there are some people along Kurdistan’s border areas who launch attacks into Iran from time to time. I have said before and will say it again now: PJAK needs to give up its armed struggle. The main victims of PJAK’s actions now are the people of Iranian Kurdistan and the people of Iraqi Kurdistan — because their actions will not change anything except creating pressure and hardship for the Kurdistan Region. There are several other parties from Iranian Kurdistan, such as the Democratic Party of Kurdistan, Komala and others who are now based in (Iraqi) Kurdistan. They carried out armed struggle in the past and could still do so, but they don’t because of the Kurdistan Region’s interests. They have political activities. I believe that PJAK also needs to make a decisive decision. In our opinion, it needs to give up armed struggle and lay down its arms. Today the Kurdistan Region has its own security plan, and it is the Kurdistan Region which is our priority. Rudaw: Have you had any talks and made any decisions about deploying the Peshmarga and border guard units in the border areas and have the PKK removed their bases from those places? Nechirvan Barzani: We are now in the process of extensive diplomatic campaign and are holding talks with all sides so as to realize that goal. We don’t want for problems to exist or for any side to face problems or for any fight to break out. We are now trying through peaceful and diplomatic means to have our forces deployed in the border areas. Rudaw: A while ago, an Iranian newspaper said that the president of the Kurdistan Region supports PJAK and has allocated an area inside the Kurdistan Region for them. Did the Iranians make any complaints to you to that effect? Nechirvan Barzani: Quite to the contrary, they clearly acknowledged that it must have been some irresponsible people making such remarks. The Iranians said they do not have any criticism of the Kurdistan Region or the president in that regard and they understand the situation very well. Iran’s demand is very clear. It says your territory cannot be turned into a safe haven for attacking Iran. As far as the norms of neighborly relations are concerned, that is a very legitimate demand. Secondly, they say we want to deal with your forces on the border areas and not PKK and PJAK’s. Rudaw: But PJAK says its forces haven’t carried out any attacks in about a year. Nechiravn Barzani: I don’t think that’s the entire truth. If that is the case, they have to clearly announce it. Why don’t they publicly say they have halted armed struggle? Some of their members have been arrested in Iran and are now in prison and many of them are Turkish citizens.
ده رژی بابه ت [ 5 Sep 2011 ] [ 8 PM ] [ ره فیق مو رادی/رفیق مرادی/rafigh moradi ]
ژنانی شاعیر و دیسكۆرسی فێمێنیستی
شههلا دهباغی له دهیهكانی80-90دا نووسینی شیعر له لایهن ژنانی كوردهوه به شێوهیهکی بهربڵاو دهستیپێكرد و ئهو شیعرانه به شێوهیهکی ڕادیكاڵ و بناخهیی خۆ له شیعری شاعیرانی پیاو جیادهكهنهوه. بههۆی ئهوه كه ڕهخنهی ئهدهبی بهگشتی لهناو ئهدهبی كوردیدا لاوازه، شیعری شاعیرانی ژن به شێوهیهكی ئاكادێمی قسهی لهسهر ناكرێت. ههتا ئێستا نووسینی ژنان له پهراوێزی شیعری پیاواندا، وهلادهنرێت. بهگشتی زۆر جار دهبیسین كه دهگوترێ ژنان له زمان و شیعر هیچ نازانن. بهداخهوه تا ئێستا به شێوهی زانستی و ئاكادێمی شیعری شاعیرانی ژن له كوردستان نهچۆته پای ههڵسهنگاندنێكی ئاکادێمی/ ئهدهبی. كاتێك بۆ نووسینی ئهو كاره بهدوای ماتێریال و نووسراوهدا گهڕام، چ به شێوهی ڕهخنه، وتار له كتێب و گۆڤارهكاندا بێ، و چ له ئینتهرنێتدا، هیچ توێژینهوهیهكم بهدی نهكرد. تهنیا ژمارهیهکی تایبهتی گۆڤاری تاڤگه نهبێ كه تایبهت بوو به مهرگی شاعیری جوانهمهرگ ژیلا حوسێنی. لهو ژماره تایبهتییهدا زیاتر باسی ژیانی ژیلا كراوه و ههروهها چهند نووسراوهیهكی خودی ژیلای تێدا چاپكراوه. كه ههڵبهته ئهو كاره، جێگای ڕێز و پێزانینه. له سهردهمێكدا كه زۆر كهس خودی "بوونی" ژن نابینن، چ بگا به نووسینهكانیان. له گۆڤاری تاڤگهدا تهنیا داستانی "زستان" ههڵسهنگاندنێكی کورتی لهسهر كراوه. بهداخهوه، زمانی كوردی زمانێك نییه كه له دونیای ئاكادێمی
ڕۆژائاوادا توێژێنهوهی پێ بكرێت. ههربۆیه ئهو كارهی من چهند ئامانجی
ههیه: له سوید له ساڵی 1991دا كتێبێك به ناوی "بۆنی ههورهكانی وڵاتی من"، بڵاوكراوه كه 30 شیعر له 14 شاعیری پیاوی كورد دهبهر دهگرێ كه كراونهته سویدی. تهنانهت یهک شیعر له شاعیرانی ژنی تێدا نییه. نوختهحهرهكهتی من ئهوهیه كه ئهو شاعیرانه پێكهوه به نووسینی
خۆیان وێڕای جووڵانهوهی ژنان، "دیسكورسێكی فێمێنیستی" پێكدێنن و دهخوازن كه
پۆزێشوونی ژن له كۆمهڵگهدا بگۆڕن. بۆ ئهو كاره من سێ شیعرم له سێ شاعیر، له
ڕۆژههڵات و له باشووری كوردستان به زاراوهی سۆرانی كه بۆخۆم به ئهو زاراوهیه
دهنووسم و دهدوێم، ههڵبژاردووه. شیعرهكان بریتین له: T. Moi له ههڵسهنگاندنی خۆی سهبارهت به نووسینهكانی سیمون دیبوڤار
له كتێبی "چۆن ژنێكی ڕۆشنبیر درووست دهکرێ" (1996)، له چهمكێك/ تهرمێك به ناو
diskursivt nätverk، (شبكهگفتاری)، كهڵك وهردهگرێ. واته مۆی تهواوی
نوسینهكانی سیمۆن دیبوڤار له پهنا یهكتر و له بهرامبهر یهكتریان دادهنێ تا
لێكدابڕان (گسست)، وێكچوون (شباهت) و دژایهتی له تێكستدا، له نووسینهكانی
ڕابردوودا نیشان بدات و سیمۆن وهك نووسهرێك ههڵسهنگێنێ. ده رژی بابه ت [ 22 Aug 2011 ] [ 7 PM ] [ ره فیق مو رادی/رفیق مرادی/rafigh moradi ]
شرفخان بدلیسی شرفالدین بن شمسالدین بـِدلیسی معروف به شرفخان بدلیسی (۹۴۵ قمری- درگذشت: ۱۵۹۹ میلادی) یکی از تاریخنگاران برجسته تاریخ کردان است. کتاب او به نام شرفنامه، تاریخ مفصل کردستان، که به زبان فارسی نوشته شده از منابع اصلی تاریخی مربوط به قوم کرد بشمار میآید. وی شرفنامه را در ۱۵۹۷ میلادی به پایان رساند.این کتاب توسط عبدالرحمان شرفکندی{هژار}شاعر مترجم ونویسنده کرد به زبان کردی ترجمه شده است. شرفخان در کرهرود (بین قم و همدان) زاده شد. نیاکان او امیران ایل روژکی بودند که در سال ۱۵۴۳ میلادی بر منطقه بتلیس (در کردستان ترکیه) فرمان میراندند. دگرگونیهای سیاسی باعث شد تا پدر او، امیر شمسالدین بن شرفالدین به ایران مرکزی مهاجرت کند. شرفخان در سن نه سالگی به دربار شاه تهماسب یکم راه یافت. شرفخان به مدت بیست سال در استانهای گوناگون ایران به عنوان والی منصب داشت. در سال ۱۵۷۶ به مرکز فراخوانده شد و به همراه ۶۰۰ خانوار از ایل و خانواده خود به ماموریتی به سوی منطقه وان (ترکیه امروزی) فرستاده شد. خسرو پاشا، فرماندار وان، از ترس ورود فرستادگان به دربار سلطان مراد سوم گریخت. شرفخان بدینوسیله فرمانروایی موروثی بر بتلیس و منطقه موش را بدست آورد. جالب اینجاست که لقب خان را خانواده شرفخان نه از شاهان ایران و نه از پادشاهان عثمانی دریافت کرده بودند Şerefxan yek ji nivîskarên klasîk yên kurd e. Pirtûka wî ya herî bi nav û deng Şerefname ye. Mijarê Şerefname dîroka Kurdistanê ye. [ 4 Jul 2011 ] [ 8 AM ] [ ره فیق مو رادی/رفیق مرادی/rafigh moradi ]
"Zimanê kurdên Tirkiyê : pêwîstiya ramanek nû li ser peyva zimanê kurdî " Kurte: Ev nivîsar , ku ji lêkolînek meydanî li Tirkiyê da pêkhatiye , peyva "zimanê kurdî " dibe jêr pirsê , ev peyv bi tiştekî yek îşare nake lê belê gûneyên cûr bi cûr nexş dike . Tirkiyeyê her dem , hetanî demeka nêzîk jî , hebûna zimanê kurdî red kiriye û bi awayên taybet wê tirkî dike . Pol û dabeşên rojawayî hebûna zimkanê kurdî nîşan didin .Mirov zimanên gelekî nêzîk lê malbatên cuda dibîne ku axêverên ewan xwe kurd didin nasandin . Pes , pênasînên zimannasî û civakî ji tiştê ku wek " zimanê kurdî " ye , her dem bi hev du re naxwin .Têvelîtî û gûnegûniya zimanî girîng e : hêşta derketina tevgerên neteweperwer û hewl danên sa standard kirinê ew xurtir kiriye .Yekkirina zimanî şikest bûye:di nav welatê ku kurd tê de jiyan dikin çendîn pîvanên kurdî derketine . Ji ber ku yekîtiya zimanî pir caran wek desteber û garantiya hebûna gel tê dîtin , loma warên çekdarên kurd hin siyaset , ramiyarî û gotinan pêk tînin ku mebesta ewan berpe kirin an nîşan dana yekîtiyek a zimanî ye . Serencam , bi hilbijartina tirkî , zimanê serdest li Tirkiyeyê , yê ku kurd zimanekî hewbeş pêk tînin . ده رژی بابه ت [ 26 Jun 2011 ] [ 8 AM ] [ ره فیق مو رادی/رفیق مرادی/rafigh moradi ]
Dilopa şilîyê
Nivîskar : Kajîn Ûrmiye .......................................
ure gura ewran bû.nawa ewran da dilopên şilîyê jiyan dikirin. birûska wan erd û esman hedijand êdî cêh dilopan tengav bibû. rojekê ewran biryar dan dilopan rizgar bikin.sa wê yekê kirin gurên û hev ketin û dilopên şiliyê rizgar kirin û gotine wan : « herin Azad bin».dilop hewa da dîlanê diçûn û hindqas keyfxweş bûn ku zerba da vi alî wi alî xwe heldavêtin.yek ji wan dilopan nav hebû Şîlan. Dilopek jîr û hişyar û nazik û nazdar.wê dizanibû ku mirov gere rizgar jiyanê bike lêbelê roja ku ewran ew rizgar kirinî gotibûne wan herin Azad bin.Şîlanê ew hevoka tev xwe hûr û gir dikir ku wateya wê bizanibe lê tênedigihîşt.pirsyar hevalên xwe dikir wan digotn wê : Şîlan te dîsan dest pê kir her bihêle em bigihîjne erdê hingê çiya te xwest bipirse ! dilop serxweş bibün ku êdî Azad in.lêbelê tu ji wateya Azadiyê nedizanîn.derederê nîvro heba neba ku dilop gihîştne li ser erdê.herkes çû dû karê xwe. lêbelê Şîlan destê wê tu karî ranedigeriya û wê da mabû ku pirsa xwe kê bike !!! Demekê tev xwe fikirî û biryar da ku pirsa xwe giştî hêmanên sirûştê bike.wê gelekî hez ji çiyayan dikir û gotinên xwe kirin yek ku evilî çiya bipirse. Şîlan hêdî hêdî meşiya û çû hemberî çiya rawesta û kire hawar û got : ey çiyayê serkêş û bihêz ku hêzdarî û rizgariyê da tu bi nav û deng î , min pirsyarek ji te heye !... lê ez xwe ra nabînim te bipirsim ! çiya gêj ü hêr bibû hindî dorûberên xwe dinêrî tu tişt nedidît nişkêva çavên wî ketine dilopek biçûk ku li ber tavîna rojê veke pûlekekê dibirisqî û xwe hilqedimand û got : lebê ... tu çi dibêjî dilopa qindik ? Şîlan xweşhal bibû ku çiya bi wê meznatiya xwe guhdariya wê dike û bi dengek nazik û narîn got : navê min Şîlan e, ez vêsibê tev hevalên xwe di benda ewran da rizgar bûm çaxê ku em dihatin jorda ewran gotine me « herin Azad bin » ! niha ew pirsa sa min hatî ye pêş ku Azadî yanî çi ? axi Azadî bûye hesta min hetta ez wê nezanibim ez nikaribim bijîm !... çiya bi dengek nêr lê bi henasa dilovanî got : Şîlana min tu gerekî wateya Azadiyê min çêtir bizanibî , lêbelê ez ê te ra bibêjim , bi nêrîna min Azadî yanî serbixwe bûn , yanî serkêş û bihêz bûn , dawiyê da Azadî yanî tu jiyanê bidî giştî ruduberan. Şîlana min çêtir ew e ku tu pirsa xwe gola avê bikî ده رژی بابه ت [ 26 Jun 2011 ] [ 8 AM ] [ ره فیق مو رادی/رفیق مرادی/rafigh moradi ]
|
له باری مه لپه ر  هه رکوردم به ده ر به دهربه دری یان له مالُی خوُم له خاکی عه ره ب و له ئیُران و روُم کوُک و پوُشته بم رووت وره جال بم کوُ شکم ده قات بیُ ویُرانه مالُ بم ئازا ورزگار بم شادان و خه ندان یان زنجیر له مل له سووچی زیندان ساغ بم جحیُلُ بم بگرم گویِ سوانان یان زار و نزار له نه خوُشخا نان دانیشم له سه ر ته ختی خونکاری یان له کوُلانا ن بکه م هه ژاری کوردم وله ریُی کوردو و کوردستان سه رله پیُناوم گیان له سه ر ده ستان به کوردی ده ژیم به کوردی ده مرم به کوردی دهیده م وه رامی قه برم به کوردی دیسان زیندوو ده بمه وه له ودنیاش بوُ کورد تیُ هه لُدخ چمه وه
امکانات وب | ||
| [ طراح قالب : پیچک ] [مافی ئام مه لپه ره بو نوسه ر (ره فیق مورادی پاریزراوه): Pichak.net ] | |||
