ژنانی شاعیر و دیسكۆرسی فێمێنیستی
شههلا دهباغی
له دهیهكانی80-90دا نووسینی شیعر له لایهن ژنانی كوردهوه به شێوهیهکی بهربڵاو دهستیپێكرد و ئهو شیعرانه به شێوهیهکی ڕادیكاڵ و بناخهیی خۆ له شیعری شاعیرانی پیاو جیادهكهنهوه. بههۆی ئهوه كه ڕهخنهی ئهدهبی بهگشتی لهناو ئهدهبی كوردیدا لاوازه، شیعری شاعیرانی ژن به شێوهیهكی ئاكادێمی قسهی لهسهر ناكرێت. ههتا ئێستا نووسینی ژنان له پهراوێزی شیعری پیاواندا، وهلادهنرێت. بهگشتی زۆر جار دهبیسین كه دهگوترێ ژنان له زمان و شیعر هیچ نازانن. بهداخهوه تا ئێستا به شێوهی زانستی و ئاكادێمی شیعری شاعیرانی ژن له كوردستان نهچۆته پای ههڵسهنگاندنێكی ئاکادێمی/ ئهدهبی.
كاتێك بۆ نووسینی ئهو كاره بهدوای ماتێریال و نووسراوهدا گهڕام، چ به شێوهی ڕهخنه، وتار له كتێب و گۆڤارهكاندا بێ، و چ له ئینتهرنێتدا، هیچ توێژینهوهیهكم بهدی نهكرد. تهنیا ژمارهیهکی تایبهتی گۆڤاری تاڤگه نهبێ كه تایبهت بوو به مهرگی شاعیری جوانهمهرگ ژیلا حوسێنی. لهو ژماره تایبهتییهدا زیاتر باسی ژیانی ژیلا كراوه و ههروهها چهند نووسراوهیهكی خودی ژیلای تێدا چاپكراوه. كه ههڵبهته ئهو كاره، جێگای ڕێز و پێزانینه. له سهردهمێكدا كه زۆر كهس خودی "بوونی" ژن نابینن، چ بگا به نووسینهكانیان. له گۆڤاری تاڤگهدا تهنیا داستانی "زستان" ههڵسهنگاندنێكی کورتی لهسهر كراوه.
بهداخهوه، زمانی كوردی زمانێك نییه كه له دونیای ئاكادێمی
ڕۆژائاوادا توێژێنهوهی پێ بكرێت. ههربۆیه ئهو كارهی من چهند ئامانجی
ههیه:
1. ههڵسهنگاندنێك بێ لهسهر شیعری ژنانی كورد به زاراوهی
سۆرانی.
2. ناساندنی ههر نهبێ چهند شیعرێكی ژنی كورد به سویدییهكان و
ئهوه كه ئهو شاعیرانه بهشێكن له ئهدهبی جیهانی.
له سوید له ساڵی 1991دا كتێبێك به ناوی "بۆنی ههورهكانی وڵاتی من"، بڵاوكراوه كه 30 شیعر له 14 شاعیری پیاوی كورد دهبهر دهگرێ كه كراونهته سویدی. تهنانهت یهک شیعر له شاعیرانی ژنی تێدا نییه.
نوختهحهرهكهتی من ئهوهیه كه ئهو شاعیرانه پێكهوه به نووسینی
خۆیان وێڕای جووڵانهوهی ژنان، "دیسكورسێكی فێمێنیستی" پێكدێنن و دهخوازن كه
پۆزێشوونی ژن له كۆمهڵگهدا بگۆڕن. بۆ ئهو كاره من سێ شیعرم له سێ شاعیر، له
ڕۆژههڵات و له باشووری كوردستان به زاراوهی سۆرانی كه بۆخۆم به ئهو زاراوهیه
دهنووسم و دهدوێم، ههڵبژاردووه. شیعرهكان بریتین له:
- چهند كۆپلهیهک
له شیعری وتهكانی وتن، كهژاڵ ئهحمهد، له كتێبی وتهكانی وتن (سولهیمانی،
ساڵی1999)
- پڕسیار، ژیلا حوسێنی (1963- 1995)، له كتێبی گهشهی ئهوین (سنه،
ساڵی1374)
- شیعری جهژن و جهنگ كه سارا فهقێ خدر، خهڵكی قهڵادزێ، به
دهستنووس وێڕای نامهیهک بۆ دۆستێكی خۆی له ستۆكهۆڵم ناردبووی. من شیعرهكهم
لهو خۆشهویسته وهرگرت.
T. Moi له ههڵسهنگاندنی خۆی سهبارهت به نووسینهكانی سیمون دیبوڤار
له كتێبی "چۆن ژنێكی ڕۆشنبیر درووست دهکرێ" (1996)، له چهمكێك/ تهرمێك به ناو
diskursivt nätverk، (شبكهگفتاری)، كهڵك وهردهگرێ. واته مۆی تهواوی
نوسینهكانی سیمۆن دیبوڤار له پهنا یهكتر و له بهرامبهر یهكتریان دادهنێ تا
لێكدابڕان (گسست)، وێكچوون (شباهت) و دژایهتی له تێكستدا، له نووسینهكانی
ڕابردوودا نیشان بدات و سیمۆن وهك نووسهرێك ههڵسهنگێنێ.
من شێوهكاری مۆی
بهسهر شیعری سێ شاعیری ژنی كورد تهتبیق دهدهم و تێكستهكانیان له پهنا
یهكتر و له بهرامبهر دیسكۆرسی دهسهڵات و ساختاری فكری/ كۆمهڵایهتی،
دادهنێم بۆ ئهوه كه بزانم له نووسینی ئهو شاعیرانهدا چی دێته گۆڕێ.